Cudzoziemiec w strzeżonym ośrodku — co może zrobić rodzina i w jakim czasie

Jeżeli czytasz to dla kogoś bliskiego, liczą się godziny, nie dni. O umieszczeniu cudzoziemca w strzeżonym ośrodku decyduje sąd na wniosek Straży Granicznej, a na zaskarżenie postanowienia jest krótki termin. Równolegle zwykle biegnie postępowanie powrotowe z własnym, siedmiodniowym terminem — i te dwie sprawy trzeba prowadzić naraz. Napisz do nas z danymi zatrzymanego — powiemy, co zrobić w pierwszej kolejności.

Kto decyduje i na jak długo

Straż Graniczna może zatrzymać cudzoziemca, ale o umieszczeniu w strzeżonym ośrodku orzeka sąd rejonowy. Postanowienie określa okres pobytu, który następnie bywa przedłużany kolejnymi postanowieniami — i każde z nich jest osobno zaskarżalne. To ważne, bo wiele rodzin odpuszcza po pierwszym postanowieniu, uznając sprawę za zamkniętą.

Detencja ma być ostatecznością. Sąd powinien rozważyć środki łagodniejsze: zgłaszanie się do organu, poręczenie, zamieszkiwanie we wskazanym miejscu, odebranie dokumentu podróży. Jeżeli tego nie zrobił albo zrobił to formalnie, jednym zdaniem — to konkretna podstawa zażalenia.

Kiedy umieszczenie w ośrodku jest niedopuszczalne

Prawo wprost wyłącza detencję w części sytuacji — przede wszystkim gdy mogłaby zagrozić życiu lub zdrowiu, oraz gdy stan psychofizyczny uzasadnia domniemanie, że cudzoziemiec był ofiarą przemocy. Szczególnej ostrożności wymagają sprawy z małoletnimi i osobami z niepełnosprawnościami.

To są okoliczności, których sąd często po prostu nie zna, bo nikt mu ich nie przedstawił. Dokumentacja medyczna, zaświadczenia, oświadczenia rodziny potrafią zmienić rozstrzygnięcie — ale ktoś musi je złożyć, a zatrzymany zwykle nie ma jak.

Co rodzina może zrobić od razu

Zanim w ogóle pojawi się prawnik, są cztery rzeczy, które warto zrobić natychmiast:

• ustal, w którym ośrodku przebywa i jaka jednostka Straży Granicznej prowadzi sprawę — bez tego nie da się nic złożyć,
• zbierz dokumenty tożsamości, dowody pobytu, dokumentację medyczną i akt małżeństwa lub urodzenia dziecka,
• zapisz datę zatrzymania i datę doręczenia postanowienia — od nich liczą się wszystkie terminy,
• nie licz na to, że zatrzymany sam zdąży: dostęp do telefonu i dokumentów jest ograniczony, a terminy biegną.

Detencja to nie koniec sprawy pobytowej

Umieszczenie w ośrodku nie przesądza, że cudzoziemiec musi wyjechać. Równolegle toczy się postępowanie o zobowiązanie do powrotu, a czasem także wniosek o ochronę międzynarodową albo o pobyt ze względów humanitarnych. Każde z tych postępowań ma własne terminy i własną drogę odwoławczą.

Najczęstszy błąd to prowadzenie tylko jednej z tych spraw. Zażalenie na detencję bez odwołania od decyzji powrotowej zostawia otwartą drogę do wykonania decyzji — i odwrotnie: wygrane odwołanie nie wypuszcza nikogo z ośrodka samo z siebie.

Termin na odwołanie biegnie niezależnie

Jeśli równolegle wydano decyzję o zobowiązaniu do powrotu, jej siedmiodniowy termin nie zatrzymuje się dlatego, że ktoś jest w ośrodku. Przebieg i pułapki tego postępowania opisujemy w tekście o nakazie opuszczenia Polski i odwołaniu od decyzji powrotowej. W praktyce to właśnie ten termin przepada najczęściej, bo cała uwaga rodziny idzie w zatrzymanie.

Jak działamy w takich sprawach

Ustalamy miejsce pobytu i stan obu postępowań, wchodzimy do sprawy na podstawie pełnomocnictwa, składamy zażalenie na postanowienie o umieszczeniu i równolegle prowadzimy sprawę powrotową. Kontakt utrzymujemy z rodziną, w ośmiu językach, bo to ona zwykle jest po drugiej stronie telefonu. Zobacz zakres naszej pracy dla cudzoziemców.

W sprawach z zatrzymaniem nie czekaj na koniec dnia roboczego. Napisz albo zadzwoń — analiza sytuacji i plan działania od 500 zł. Podaj imię, nazwisko i datę zatrzymania; resztę ustalimy sami.