Rozwód z cudzoziemcem lub za granicą 2026: który sąd, jakie prawo, uznanie wyroku

Polski sąd orzeknie rozwód cudzoziemców albo małżeństwa mieszanego, jeżeli małżonkowie mają w Polsce zwykły pobyt, a opłata od pozwu jest taka sama jak dla obywateli polskich: 600 zł. Osobne zasady dotyczą małżonków, którzy oboje są obywatelami Ukrainy: umowa z 1993 r. wskazuje dla nich sąd ukraiński, więc możliwość rozwodu w Polsce trzeba ocenić indywidualnie. Poniżej stan prawny na 20 listopada 2026 r.: jurysdykcja według rozporządzenia Bruksela II ter, prawo właściwe, zasady dla obywateli Ukrainy, małżonek za granicą, dzieci i alimenty, uznanie zagranicznego rozwodu oraz skutki dla karty pobytu. Jeżeli potrzebujesz pełnomocnika, zobacz prawo rodzinne w Warszawie: rozwody z elementem zagranicznym.
Kancelaria Radców Prawnych Bartosz Krajewski łączy prawo rodzinne ze sprawami cudzoziemców: prowadzimy rozwody małżeństw mieszanych i cudzoziemców przed polskimi sądami, uznanie zagranicznych wyroków oraz sprawy pobytowe po rozwodzie. Pracujemy w ośmiu językach, także zdalnie i dla klientów mieszkających poza Polską. Opłaty i przebieg zwykłej sprawy rozwodowej opisujemy w tekście rozwód 2026: opłata 600 zł, ile trwa, z winą czy bez.
Kiedy polski sąd może orzec rozwód
O jurysdykcji decyduje art. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 (Bruksela II ter), stosowanego od 1 sierpnia 2022 r. Obywatelstwo i miejsce ślubu nie mają tu pierwszego znaczenia: liczy się zwykły pobyt, czyli faktyczne centrum życia. Polski sąd ma jurysdykcję, gdy w Polsce:
- oboje małżonkowie mają zwykły pobyt albo mieli tu ostatni wspólny zwykły pobyt i jedno z nich nadal w Polsce przebywa;
- zwykły pobyt ma pozwany;
- powód ma zwykły pobyt i mieszka tu co najmniej rok bezpośrednio przed wniesieniem pozwu;
- powód ma zwykły pobyt, mieszka tu co najmniej 6 miesięcy przed wniesieniem pozwu i jest obywatelem polskim.
Polski sąd orzeka także wtedy, gdy oboje małżonkowie są obywatelami polskimi, bez względu na to, gdzie mieszkają. Dopiero gdy żaden sąd w Unii nie ma jurysdykcji na tych podstawach, stosuje się art. 1103¹ k.p.c. Karta pobytu ani status UKR nie są warunkiem: zwykły pobyt to fakt, który wykazuje się najmem, pracą, szkołą dzieci czy meldunkiem. Sąd miejscowo właściwy ustala się potem tak jak w każdej sprawie rozwodowej (art. 41 k.p.c.).
Prawo którego państwa zastosuje sąd
To, że sprawę rozpoznaje polski sąd, nie znaczy jeszcze, że zastosuje polskie prawo. Polska nie uczestniczy w rozporządzeniu Rzym III (nr 1259/2010), dlatego prawo właściwe wskazuje art. 54 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe: najpierw wspólne prawo ojczyste małżonków z chwili żądania rozwodu, w jego braku prawo państwa, w którym oboje mieszkają, potem prawo państwa ostatniego wspólnego zwykłego pobytu, jeżeli jedno z nich nadal tam przebywa, a gdy żadna z tych podstaw nie zachodzi, prawo polskie.
W praktyce: małżeństwo Polki z obywatelem Turcji mieszkające w Warszawie rozwiedzie się według prawa polskiego, a dwoje obywateli tego samego państwa obcego co do zasady według prawa swojego kraju. Pierwszeństwo przed ustawą mają umowy dwustronne, a najczęściej stosowaną z nich jest dziś umowa z Ukrainą.
Rozwód obywateli Ukrainy w Polsce
Stosunki z Ukrainą reguluje umowa o pomocy prawnej z 24 maja 1993 r. (Dz.U. 1994 nr 96 poz. 465). Zgodnie z jej art. 26 rozwód małżonków, którzy oboje są obywatelami Ukrainy, podlega prawu ukraińskiemu, także wtedy, gdy orzeka polski sąd. Jeżeli jedno z małżonków jest obywatelem Polski, a drugie Ukrainy, stosuje się prawo państwa, w którym oboje mieszkają, czyli przy wspólnym zamieszkaniu w Polsce prawo polskie; gdy jedno mieszka w Polsce, a drugie w Ukrainie, prawo państwa, przed którego sądem toczy się sprawa.
Trudniejsza jest sama jurysdykcja. Dla małżonków, którzy oboje są obywatelami Ukrainy, art. 26 ust. 3 umowy wskazuje sąd ukraiński, a umowa, zawarta przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, nie została wyparta przez rozporządzenie Bruksela II ter (art. 351 Traktatu o funkcjonowaniu UE, motyw 91 rozporządzenia). Polski sąd może więc odrzucić taki pozew z powołaniem na umowę: tak postąpił na przykład Sąd Okręgowy w Poznaniu w postanowieniu z 15 listopada 2024 r. (XIV C 1265/24). Dlatego przed złożeniem pozwu oceniamy, czy sprawa może być rozpoznana w Polsce, czy pewniejszą drogą jest rozwód przed sądem w Ukrainie i uznanie wyroku w Polsce. Gdy jedno z małżonków jest obywatelem Polski, tego problemu nie ma: właściwy jest sąd państwa, w którym małżonkowie mieszkają, a gdy jedno mieszka w Polsce, a drugie w Ukrainie, sądy obu państw (art. 26 ust. 4). Sąd orzekający rozwód rozstrzyga także o władzy rodzicielskiej i alimentach na małoletnie dzieci (art. 26 ust. 5). Do pozwu dołącza się odpis aktu małżeństwa i akty urodzenia dzieci z tłumaczeniem przysięgłym na język polski. Różnice między prawem ukraińskim a polskim, na przykład co do winy, dzieci i majątku, wpływają na treść pozwu, dlatego ustalamy je przed jego złożeniem, a nie na rozprawie.
Małżonek mieszka za granicą albo nie wiadomo gdzie
Wyjazd małżonka nie blokuje rozwodu. Pozew doręcza się za granicę w trybie przewidzianym prawem unijnym lub umowami międzynarodowymi, co wydłuża sprawę i wymaga tłumaczeń. Strona mieszkająca poza Unią Europejską, która nie ma pełnomocnika w Polsce, musi wskazać pełnomocnika do doręczeń w kraju, inaczej pisma zostają w aktach ze skutkiem doręczenia (art. 1135⁵ k.p.c.). Gdy miejsce pobytu małżonka nie jest znane, sąd na wniosek ustanawia dla niego kuratora (art. 144 k.p.c.) i sprawa toczy się dalej.
W każdej sprawie o rozwód sąd przesłuchuje strony (art. 432 k.p.c.), a powód musi stawić się na pierwszą rozprawę (art. 428 k.p.c.). Osoba mieszkająca za granicą może wnosić o przesłuchanie na posiedzeniu zdalnym (art. 151 § 2 k.p.c.); decyzję podejmuje sąd. Pełnomocnictwo musi być udzielone do tej konkretnej sprawy (art. 426 k.p.c.), a podpisać je można bez przyjazdu do Polski.
Dzieci i alimenty w sprawie międzynarodowej
O władzy rodzicielskiej i kontaktach orzeka co do zasady sąd państwa, w którym dziecko ma zwykły pobyt w chwili wniesienia pozwu (art. 7 rozporządzenia Bruksela II ter). Alimentów można dochodzić przed sądem zwykłego pobytu uprawnionego, czyli dziecka mieszkającego w Polsce, albo pozwanego (art. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009). Jeżeli dziecko mieszka z jednym z rodziców w Polsce, a drugi rodzic za granicą, sprawy dziecka i alimentów najczęściej da się więc przeprowadzić w Polsce, nawet gdy sam rozwód toczy się gdzie indziej.
Uznanie zagranicznego rozwodu w Polsce
Rozwód orzeczony za granicą trzeba w Polsce wykazać, a w praktyce odnotować w polskim akcie małżeństwa. Zasady zależą od państwa, w którym zapadł:
- państwa Unii Europejskiej poza Danią: wyrok jest uznawany bez żadnego postępowania (art. 30 rozporządzenia Bruksela II ter); do urzędu stanu cywilnego składa się odpis wyroku i zaświadczenie wydane przez sąd, który orzekał (art. 36);
- państwa spoza Unii, na przykład Wielka Brytania i Stany Zjednoczone: orzeczenie sądu jest uznawane z mocy prawa, o ile nie zachodzi żadna z przeszkód z art. 1146 k.p.c.; przedstawia się urzędowy odpis orzeczenia, dowód jego prawomocności i tłumaczenie przysięgłe (art. 1147 k.p.c.); zasada ta dotyczy orzeczeń wydanych po 1 lipca 2009 r., a starsze co do zasady wymagają postępowania o uznanie przed polskim sądem; prawomocne wyroki rozwodowe sądów ukraińskich uznaje się bez postępowania na podstawie art. 48 umowy z 1993 r.;
- gdy urząd stanu cywilnego odmawia albo druga strona kwestionuje rozwód: każdy, kto ma w tym interes prawny, może wystąpić do sądu okręgowego o ustalenie, że orzeczenie podlega uznaniu (art. 1148 i 1148¹ k.p.c.); opłata od wniosku to 300 zł.
Rozwody udzielane przez organy inne niż sądy, na przykład przez urząd stanu cywilnego w Ukrainie, podlegają osobnym regułom (art. 1149¹ k.p.c., a w relacji z Ukrainą art. 48 ust. 2 umowy z 1993 r.) i częściej wymagają wniosku do sądu. Uznany rozwód kierownik urzędu stanu cywilnego odnotowuje w akcie małżeństwa jako wzmiankę dodatkową (art. 108 Prawa o aktach stanu cywilnego). Bez tego wpisu w polskich rejestrach nadal figurujesz jako osoba pozostająca w małżeństwie, co blokuje nowy ślub i komplikuje sprawy majątkowe oraz spadkowe.
Rozwód a karta pobytu cudzoziemca
Cudzoziemiec, który ma zezwolenie na pobyt czasowy jako małżonek obywatela polskiego, po rozwodzie lub separacji może dostać kolejne zezwolenie, jeżeli przemawia za tym jego ważny interes; udziela się go jednorazowo, na okres do 3 lat (art. 158 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy o cudzoziemcach). Podstawę dalszego pobytu trzeba więc zaplanować, zanim wyrok się uprawomocni. O pobycie rodzinnym piszemy w tekście pobyt z rodziną w Polsce. Sprawę pobytową prowadzimy równolegle z rodzinną, zob. sprawy cudzoziemców w Warszawie.
Co robi kancelaria i ile to kosztuje
Ustalamy jurysdykcję i prawo właściwe, zanim powstanie pozew, zlecamy tłumaczenia przysięgłe, przygotowujemy pozew albo odpowiedź, wniosek o zabezpieczenie alimentów i porozumienie rodzicielskie, organizujemy doręczenie za granicę i reprezentujemy klienta przed sądem. Prowadzimy też uznanie zagranicznego wyroku i wpis w urzędzie stanu cywilnego, a gdy rozwód wpływa na pobyt, od razu sprawę pobytową. Wycena jest indywidualna, po analizie dokumentów; opłaty sądowe to 600 zł od pozwu, 300 zł od wniosku o uznanie orzeczenia i 17 zł od pełnomocnictwa.
Biuro kancelarii mieści się w Warszawie przy ul. Marszałkowskiej 20/22 lok. 72, telefon 537 927 737. Sprawę można przeprowadzić zdalnie, także gdy mieszkasz poza Polską. Opisz swoją sytuację przez stronę prawo rodzinne w Warszawie, kontakt z kancelarią. Sprawy prowadzi radca prawny Bartosz Krajewski.
Najczęściej zadawane pytania
Czy cudzoziemcy mogą wziąć rozwód w Polsce?
Jak wziąć rozwód w Polsce, jeśli oboje jesteśmy obywatelami Ukrainy?
Mąż lub żona mieszka za granicą i nie odbiera pism. Czy dostanę rozwód?
Czy rozwód z Ukrainy, Wielkiej Brytanii albo USA jest ważny w Polsce?
Czy po rozwodzie z obywatelem Polski stracę kartę pobytu?
Prawo którego państwa stosuje polski sąd przy rozwodzie małżeństwa mieszanego?
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnegoDz.U. 1964 nr 43 poz. 296
- Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. (Bruksela II ter)
- Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcachDz.U. 2013 poz. 1650
- Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodoweDz.U. 2011 nr 80 poz. 432
- Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych, sporządzona w Kijowie dnia 24 maja 1993 r.Dz.U. 1994 nr 96 poz. 465
- Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnegoDz.U. 2014 poz. 1741
- Rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. (zobowiązania alimentacyjne)



