Status NUE — co to znaczy w PESEL, czy pobyt jest legalny i czy wrócisz do UKR

Status NUE w rejestrze PESEL nie jest karą ani decyzją o wydaleniu — to zwykłe oznaczenie cudzoziemca spoza Unii Europejskiej. Problem zaczyna się wtedy, gdy NUE zastąpił Twój dotychczasowy status UKR: razem z nim mogła zniknąć podstawa legalnego pobytu, dokument diia.pl i uproszczona droga do karty pobytu. Od przyczyny zmiany zależy, czy przebywasz w Polsce legalnie i jaki wniosek możesz jeszcze złożyć. Jeżeli chcesz, żebyśmy ustalili to na Twoich dokumentach i od razu przejęli wniosek, zobacz legalizację pobytu online.

Co oznacza NUE w rejestrze PESEL

Ustawa o ewidencji ludności (art. 8 pkt 24a) przypisuje cudzoziemcowi z numerem PESEL jeden ze statusów. UE oznacza obywatela Unii Europejskiej, państwa EFTA albo Szwajcarii, CUE — członka rodziny takiej osoby, a NUE — każdego innego cudzoziemca, czyli obywatela państwa trzeciego. Osobny status UKR mają beneficjenci ochrony czasowej, którym PESEL nadano w tym trybie.

Sam skrót NUE nie mówi więc nic o legalności pobytu — ma go większość cudzoziemców z kartą pobytu albo wizą. Dla obywatela Ukrainy zmiana z UKR na NUE oznacza jednak coś konkretnego: rejestr przestał traktować go jako osobę korzystającą z ochrony czasowej, a to pociąga za sobą skutki opisane niżej.

Dlaczego status zmienił się z UKR na NUE

Zmiana następuje bez decyzji i bez wezwania — zwykle dowiadujesz się o niej, gdy przestaje działać diia.pl albo urząd odmawia świadczenia. Przyczyny są cztery:

• brak potwierdzenia tożsamości do 31 sierpnia 2026 r. przez osoby, którym PESEL nadano na podstawie oświadczenia — 1 września 2026 r. status zmienił minister cyfryzacji (art. 25 ust. 2 ustawy z 23 stycznia 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 203)
• wyjazd z Polski na okres powyżej 30 dni — ochrona czasowa wygasa z mocy prawa (art. 109b ust. 1 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony), a status zmienia się na podstawie danych Straży Granicznej
• udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, stały albo rezydenta długoterminowego UE (art. 109b ust. 1 pkt 4) — wtedy NUE jest naturalnym skutkiem legalizacji i nie oznacza problemu
• zrzeczenie się ochrony czasowej w gminie, wniosek o ochronę międzynarodową albo ochrona czasowa uzyskana w innym państwie Unii

Pierwsza i druga przyczyna wymagają działania od razu. Trzecia oznacza, że Twój pobyt opiera się już na karcie pobytu — pilnuj wtedy tylko daty jej ważności.

Co status NUE zmienia w praktyce

Przy zmianie z powodu braku potwierdzenia tożsamości ustawa mówi wprost: cudzoziemiec traci uprawnienie z art. 106 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, czyli uznanie pobytu za legalny w ramach ochrony czasowej (art. 25 ust. 3). Minister unieważnia też dokument diia.pl (art. 110d ust. 10), który razem z paszportem pozwalał przekraczać granicę bez wizy. Kończą się świadczenia i opieka zdrowotna przysługujące beneficjentom ochrony czasowej, w tym 800+.

Najmniej widoczny, a najdroższy skutek dotyczy przyszłej karty pobytu. Art. 45 ustawy wygaszającej daje osobom ze statusem UKR uproszczoną ścieżkę przy zezwoleniu na pobyt i pracę, wysokich kwalifikacjach, działalności gospodarczej, rodzinie obywatela RP i połączeniu z rodziną: wojewoda korzysta z odcisków palców zebranych przy nadaniu PESEL, a przy łączeniu rodzin nie wymaga minimalnego okresu pobytu członka rodziny. Ze statusem NUE wracasz do zasad ogólnych — z ważnym paszportem, odciskami i pełnym kompletem warunków.

Czy ze statusem NUE przebywasz w Polsce legalnie

Nie zawsze nielegalnie — i to jest punkt, który najczęściej się pomija. Utrata ochrony czasowej odbiera jedną podstawę pobytu, ale nie wyklucza innych. Sprawdzamy kolejno:

• ważną kartę pobytu, wizę albo zaświadczenie z MOS o złożonym wniosku — wtedy NUE nie ma znaczenia dla legalności
• art. 42 ust. 11 specustawy — jeżeli ostatni dzień dopuszczalnego pobytu obywatela Ukrainy na wizie albo w ruchu bezwizowym przypadł od 24 lutego 2022 r., pobyt w Polsce uznaje się za legalny do 4 marca 2027 r.; działa wyłącznie w Polsce i kończy się z chwilą wyjazdu
• ruch bezwizowy na paszporcie biometrycznym — 90 dni w każdym okresie 180 dni

Z legalnym pobytem obywatel Ukrainy bez ochrony czasowej może nadal pracować: do 5 marca 2029 r. wystarczy powiadomienie urzędu pracy przez pracodawcę w ciągu 7 dni (art. 41 ustawy wygaszającej). Jeśli żadna podstawa nie zostaje, w tle jest decyzja o zobowiązaniu do powrotu — gdy już przyszła, przeczytaj, jak działa odwołanie od nakazu opuszczenia Polski.

Czy można odzyskać status UKR

Ustawa przewiduje ponowne nadanie statusu UKR po ponownym złożeniu wniosku o PESEL dla beneficjenta ochrony czasowej (art. 44b ustawy o ewidencji ludności). Wniosek składa się osobiście w gminie w ciągu 30 dni od przekroczenia granicy (art. 110a ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony), a datą ponownego nadania jest dzień ponownego wjazdu. To droga dla osób, które straciły status przez wyjazd dłuższy niż 30 dni. W praktyce:

• zmiany za brak potwierdzenia tożsamości nie da się cofnąć na miejscu — wizyta w gminie z paszportem po 31 sierpnia zarejestruje dokument, ale nie przywróci UKR
• wyjazd tylko po to, by wrócić i złożyć nowy wniosek, to ryzyko: kontrola na granicy bez diia.pl, a art. 42 ust. 11 przestaje działać w chwili wyjazdu
• odzyskany status UKR trwa tylko tak długo jak ochrona czasowa — obecnie do 4 marca 2028 r.; od sierpnia 2026 r. ochronę po przerwie przyznaje się tylko osobom, które wypełniły obowiązki wojskowe przewidziane w prawie ukraińskim
• decyzja o wyjeździe powinna zapaść po analizie dokumentów, nie przed nią

Terminy samej ochrony czasowej i to, co może się z nią stać po 2028 r., opisujemy w artykule do kiedy obowiązuje status UKR.

Jak zalegalizować pobyt po utracie UKR

Najpewniejszą drogą jest zezwolenie na pobyt czasowy na zasadach ogólnych — najczęściej w celu pracy, połączenia z rodziną, studiów albo działalności gospodarczej. Wniosek składa się wyłącznie elektronicznie przez MOS, z ważnym paszportem; opłata skarbowa wynosi 340 zł, a przy zezwoleniu na pobyt i pracę 440 zł, za wydanie karty płaci się 100 zł. Kluczowy jest moment: wniosek złożony, dopóki pobyt jest legalny, daje zaświadczenie i legalny pobyt do decyzji (art. 108 ustawy o cudzoziemcach). Złożony po jego końcu tej ochrony nie daje — dlatego przy art. 42 ust. 11 i ruchu bezwizowym liczy się każdy tydzień.

Co robimy i ile to kosztuje

Kancelaria Radców Prawnych Bartosz Krajewski zaczyna od ustalenia, dlaczego status się zmienił i na jakiej podstawie przebywasz dziś w Polsce — na dokumentach, nie na domysłach. Potem dobieramy zezwolenie, kompletujemy dokumenty i składamy wniosek w MOS z pełnomocnictwem, więc korespondencja z urzędu trafia do nas. Prowadzenie sprawy o zezwolenie na pobyt czasowy kosztuje 2200 zł, a w trybie legalizacji online — w pełni zdalnie, ze zdjęciami dokumentów z telefonu — promocyjnie 1900 zł. Opłaty urzędowe płaci się osobno.

Jeżeli wolisz najpierw omówić swoją sytuację z prawnikiem, umów konsultację w sprawach cudzoziemców.